Ujemne ceny energii – jak wpływają na przychody producentów OZE?

Ujemne ceny energii oznaczają, że w określonych godzinach cena na hurtowym rynku energii spada poniżej zera. W takiej sytuacji podmiot sprzedający energię może nie otrzymać za nią wynagrodzenia, a w niektórych modelach rozliczeniowych musi ponieść koszt jej wprowadzenia na rynek. Dla producentów OZE oznacza to nie tylko niższy przychód ze sprzedaży, ale również możliwe konsekwencje dotyczące systemów wsparcia, świadectw pochodzenia i rentowności całej inwestycji.

Zjawisko nie ma już charakteru incydentalnego. Według Urzędu Regulacji Energetyki 14 czerwca 2026 roku ujemne ceny na Rynku Dnia Następnego Towarowej Giełdy Energii utrzymywały się od godziny 8:00 do 17:00, czyli przez dziewięć godzin. W maju 2026 roku takie okresy wystąpiły pięciokrotnie i objęły łącznie 35 godzin, natomiast w kwietniu – 39 godzin.

Dla właścicieli instalacji OZE oznacza to potrzebę jeszcze dokładniejszego zarządzania ryzykiem inwestycji. Ujemne ceny energii wpływają przede wszystkim na przychody i rentowność projektu, ale warto spojrzeć na ten temat szerzej - obok ryzyka rynkowego znaczenie mają również szkody rzeczowe, awarie czy przestoje, które w określonych przypadkach mogą być objęte ochroną ubezpieczeniową. Dlatego przy analizie skutków ujemnych cen dobrze oddzielić to, co wynika z sytuacji na rynku energii, od tego, co wiąże się z zabezpieczeniem samej instalacji i ciągłości jej działania.

Najważniejsze informacje

• Ujemna cena energii pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy podaż energii jest wyższa niż aktualne zapotrzebowanie.
• Najbardziej narażone są instalacje produkujące energię w godzinach, w których wiele podobnych źródeł pracuje jednocześnie.
• Rzeczywisty wpływ ceny ujemnej na przychód zależy od sposobu sprzedaży energii i zapisów umowy z odbiorcą.
• Przy co najmniej sześciu kolejnych godzinach cen poniżej zera energia wytworzona w tym czasie może nie otrzymać świadectw pochodzenia.
• Magazyn energii może ograniczyć ekspozycję na ujemne ceny, ale jego opłacalność zależy od wielu parametrów technicznych i rynkowych.
• Ujemne ceny są ryzykiem rynkowym. Nie należy automatycznie traktować ich jako szkody objętej ubezpieczeniem.

Co oznaczają ujemne ceny energii?

Na hurtowym rynku energii cena ustalana jest dla poszczególnych okresów dostawy. Zależy między innymi od prognozowanej produkcji, zapotrzebowania odbiorców oraz ofert składanych przez uczestników rynku.

Jeżeli dostępnej energii jest dużo, a zapotrzebowanie pozostaje niewielkie, cena może zbliżyć się do zera. Gdy nadwyżka jest jeszcze większa, uczestnicy rynku mogą zacząć składać oferty z cenami ujemnymi.

W praktyce oznacza to, że sprzedający jest gotowy zapłacić za odebranie energii. Może to być dla niego korzystniejsze niż nagłe zatrzymanie źródła, niewykonanie zobowiązań kontraktowych albo poniesienie innych kosztów związanych ze zmianą pracy instalacji.

Ujemna cena na rynku hurtowym nie oznacza jednak, że wszyscy odbiorcy energii automatycznie otrzymują pieniądze za jej zużycie. Rachunki przedsiębiorstw i gospodarstw domowych obejmują również opłaty dystrybucyjne, podatki oraz inne należności. Znaczenie mają ponadto warunki zawartej umowy sprzedaży.

Czy producent OZE zawsze dopłaca do sprzedaży energii?

Nie. Cena ujemna na giełdzie nie przesądza jeszcze o tym, jakie będzie ostateczne rozliczenie konkretnego producenta. Wpływ na przychód zależy przede wszystkim od przyjętego modelu sprzedaży energii.

Sprzedaż bezpośrednio po cenach rynkowych

Największą ekspozycję ma wytwórca sprzedający energię po cenach godzinowych obowiązujących na rynku. Jeżeli w danym okresie cena wynosi minus 50 zł/MWh, rozliczenie energii może przyjąć wartość ujemną.

Przykładowo instalacja, która wprowadziła do sieci 10 MWh energii po cenie minus 50 zł/MWh, może zanotować rozliczenie w wysokości minus 500 zł. Jest to przykład uproszczony, nieuwzględniający opłat, kosztów bilansowania, podatków ani szczególnych warunków umowy.

Umowa PPA albo umowa z firmą obrotu

W przypadku kontraktu PPA lub umowy sprzedaży z przedsiębiorstwem obrotu wpływ cen ujemnych zależy od jej postanowień. Kontrakt może przewidywać:

• stałą cenę za każdą MWh,
• cenę powiązaną z notowaniami giełdowymi,
• minimalny poziom ceny,
• czasowe wstrzymanie płatności przy cenach ujemnych,
• obowiązek ograniczenia produkcji,
• podział kosztów bilansowania,
• odpowiedzialność za niedostarczenie albo nadprodukcję energii.

Stała cena nie zawsze całkowicie eliminuje ryzyko. W umowach mogą znajdować się klauzule wyłączające wynagrodzenie w godzinach, w których ceny rynkowe są ujemne przez określony czas.

Sprzedaż w ramach systemu wsparcia

Konsekwencje zależą od rodzaju systemu, daty przystąpienia do niego i zasad rozliczenia konkretnej instalacji. Dlatego przed przyjęciem, że ujemna cena nie wpłynie na przychody, należy sprawdzić przepisy oraz dokumentację projektu.

Osobnego znaczenia nabierają świadectwa pochodzenia, w przypadku których ustawa przewiduje określony próg sześciu kolejnych godzin cen poniżej zera.

Ujemne ceny energii a świadectwa pochodzenia

Zgodnie z art. 46 ustawy o odnawialnych źródłach energii świadectwo pochodzenia nie przysługuje dla energii wytworzonej w godzinach, dla których średnie ważone ceny na Rynku Dnia Następnego były niższe niż 0 zł/MWh przez co najmniej sześć kolejnych godzin.

Właśnie dlatego dziewięciogodzinny okres ujemnych cen z 14 czerwca 2026 roku spowodował konieczność skorygowania wniosków o wydanie świadectw pochodzenia obejmujących czerwiec.

Wytwórca powinien odjąć od całkowitego wolumenu energii wskazanego we wniosku ilość wyprodukowaną w godzinach od 8:00 do 17:00. Jeżeli instalacja umożliwia ustalenie godzinowej produkcji, podstawą są wskazania jej urządzeń pomiarowo-rozliczeniowych. Gdy nie można ustalić dokładnej produkcji godzinowej, stosuje się sposób obliczeń określony w ustawie.

Brak prawidłowej korekty może spowodować wezwanie wytwórcy do uzupełnienia dokumentacji i wydłużyć postępowanie prowadzone przez Prezesa URE.

Czy wystarczy jedna godzina ceny ujemnej?

Nie w odniesieniu do opisanego ograniczenia dotyczącego świadectw pochodzenia. Przepisy znajdują zastosowanie, gdy ceny na wskazanym rynku są ujemne przez co najmniej sześć kolejnych godzin dostawy.

Należy jednak rozdzielić dwa zagadnienia:

• nawet pojedyncza godzina z ceną ujemną może obniżyć przychód ze sprzedaży energii,
• utrata prawa do świadectwa pochodzenia wymaga spełnienia ustawowego warunku dotyczącego kolejnych godzin.

Przykładowo pięć godzin cen ujemnych może wpłynąć na rozliczenie handlowe, ale nie musi uruchamiać regulacji dotyczącej niewydawania świadectw pochodzenia.

Jak ujemne ceny wpływają na rentowność instalacji OZE?

Wpływ nie ogranicza się do jednej faktury za sprzedaż energii. Częste występowanie ujemnych cen może oddziaływać na cały model finansowy przedsięwzięcia.

Spadek bieżących przychodów

Najbardziej bezpośrednim skutkiem jest niższy przychód w godzinach objętych niską albo ujemną ceną. Problem jest szczególnie istotny, ponieważ takie okresy mogą pokrywać się z godzinami największej produkcji fotowoltaiki.

Instalacja może więc osiągać bardzo dobry wynik techniczny, ale energia zostanie sprzedana po cenie znacznie niższej niż średnia cena z całego dnia lub miesiąca.

Obniżenie ceny uzyskiwanej przez instalację

Przy ocenie rentowności nie wystarczy porównywać produkcji z prostą średnią ceną rynkową. Ważna jest cena rzeczywiście uzyskiwana w godzinach, w których instalacja produkuje energię.

Jeżeli największa produkcja przypada regularnie na okresy niskich cen, średni przychód z jednej MWh będzie niższy od średniej rynkowej. Zjawisko to ma szczególne znaczenie dla projektów opartych wyłącznie na bieżącej sprzedaży energii.

Mniejsza wartość systemu wsparcia

W instalacjach korzystających ze świadectw pochodzenia właściciel może stracić nie tylko przychód ze sprzedaży energii, ale również możliwość uzyskania świadectw za produkcję przypadającą na wskazane okresy.

Ekonomiczny efekt ujemnej ceny może więc obejmować kilka elementów:

• ujemne albo zerowe rozliczenie samej energii,
• utratę wartości świadectwa pochodzenia,
• koszty bilansowania,
• opłaty wynikające z umowy sprzedaży,
• koszty ograniczenia i ponownego zwiększenia mocy instalacji.

Wpływ na finansowanie projektu

Niższe i bardziej zmienne przychody mogą wpływać na zdolność do obsługi finansowania oraz spełnianie wskaźników określonych w umowach kredytowych.

Model finansowy przygotowany na etapie inwestycji może nie uwzględniać odpowiedniej liczby godzin z cenami bliskimi zeru lub poniżej zera. Dlatego prognozy powinny obejmować nie tylko roczną produkcję, ale również godzinowy profil cen i produkcji.

Ujemne ceny a redysponowanie OZE – czym się różnią?

Ujemna cena jest sygnałem rynkowym. Producent może nadal wytwarzać energię, ale jej sprzedaż staje się nieopłacalna albo generuje koszt.

Redysponowanie jest natomiast poleceniem operatora dotyczącym zmiany poziomu produkcji. Jego celem jest przywrócenie równowagi w systemie lub zapewnienie bezpiecznej pracy sieci.

W przypadku redysponowania wytwórca może – po spełnieniu określonych warunków – ubiegać się o rekompensatę za niewyprodukowaną energię. Przy ujemnej cenie nie powstaje automatycznie analogiczne roszczenie. Producent ponosi konsekwencje warunków panujących na rynku i postanowień zawartych umów.

Czy magazyn energii rozwiązuje problem ujemnych cen?

Magazyn energii może ograniczyć ekspozycję instalacji na niskie i ujemne ceny. Zamiast sprzedawać energię w okresie nadwyżki, właściciel może wykorzystać ją do ładowania magazynu, a następnie oddać do sieci, gdy ceny wzrosną.

Takie rozwiązanie może:

• zwiększyć średnią cenę uzyskiwaną za energię,
• przesunąć sprzedaż z godzin południowych na wieczorne,
• ograniczyć konieczność redukcji produkcji,
• poprawić przewidywalność profilu dostaw,
• umożliwić świadczenie dodatkowych usług rynkowych,
• zmniejszyć skutki gwałtownych zmian cen.

Magazyn nie gwarantuje jednak opłacalności w każdej sytuacji. Pod uwagę trzeba wziąć jego moc, pojemność, sprawność, liczbę cykli, degradację baterii, koszty finansowania i ograniczenia przyłączeniowe.

Znaczenie ma również różnica pomiędzy ceną w chwili ładowania a ceną w chwili rozładowania. Samo uniknięcie kilku godzin ujemnych cen może nie wystarczyć do pokrycia kosztów całej inwestycji.

Największe korzyści może przynieść system sterowania, który automatycznie uwzględnia prognozę produkcji, ceny godzinowe, stan naładowania magazynu i warunki zawartych umów.

W większych projektach magazyn może współpracować również z kilkoma źródłami energii korzystającymi z jednego miejsca przyłączenia. Taką konfigurację umożliwia cable pooling, w którym fotowoltaika, energetyka wiatrowa i magazyn energii mogą wykorzystywać wspólną infrastrukturę, przy zachowaniu określonych zasad pomiaru i sterowania mocą.

Jak producent OZE może ograniczyć ryzyko?

Monitorowanie cen i komunikatów URE

Wytwórca korzystający ze świadectw pochodzenia powinien regularnie sprawdzać ceny na Rynku Dnia Następnego oraz komunikaty URE. Sam urząd wskazuje, że rosnąca liczba instalacji przyłączanych do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego może prowadzić do częstszego występowania cen poniżej zera.

Monitoring pozwala szybciej:

• dostosować plan pracy instalacji,
• ocenić zasadność czasowego ograniczenia produkcji,
• przygotować korektę wniosku o świadectwa,
• zweryfikować rozliczenie przedstawione przez firmę obrotu.

Analiza umów sprzedaży energii

Należy zweryfikować, co dzieje się w przypadku:

• ceny rynkowej poniżej zera,
• ceny niższej od określonego poziomu,
• polecenia ograniczenia produkcji,
• braku odbioru energii,
• różnicy pomiędzy prognozą a rzeczywistą produkcją,
• dodatkowych kosztów bilansowania.

Szczególnej uwagi wymagają klauzule określające, kto ponosi koszt ujemnej ceny oraz czy wynagrodzenie jest w tym czasie zerowane.

Elastyczne sterowanie produkcją

Jeżeli instalacja umożliwia płynną zmianę mocy, ograniczenie produkcji może być korzystniejsze niż sprzedaż energii po bardzo niskiej cenie. Decyzja powinna jednak uwzględniać warunki techniczne, system wsparcia, zobowiązania kontraktowe i koszty ponownego zwiększenia mocy.

Magazynowanie lub wykorzystanie energii na miejscu

Energia może zostać skierowana do magazynu, urządzeń przemysłowych, systemów grzewczych, produkcji wodoru albo innych procesów, które można uruchamiać w godzinach wysokiej podaży.

Takie rozwiązanie wymaga odpowiedniej infrastruktury, ale pozwala zastąpić sprzedaż energii po niekorzystnej cenie jej wykorzystaniem na potrzeby własne.

Aktualizacja modelu finansowego

W prognozach należy uwzględnić:

• liczbę godzin z ceną zerową i ujemną,
• rzeczywisty profil produkcji,
• utratę części świadectw pochodzenia,
• koszty bilansowania,
• możliwe ograniczenia produkcji,
• dodatkowe przychody z magazynowania i elastyczności.

Analiza oparta wyłącznie na rocznej średniej cenie energii może zawyżać spodziewane przychody instalacji fotowoltaicznej lub wiatrowej.

Ujemne ceny energii – najważniejsze wnioski dla producentów OZE

Ujemne ceny są konsekwencją rosnącej zmienności i coraz większego znaczenia elastyczności na rynku energii. Największym wyzwaniem dla producenta nie jest już wyłącznie wytworzenie jak największej ilości energii, ale również sprzedaż jej w odpowiednim momencie.

Skutki finansowe zależą od modelu sprzedaży, profilu instalacji, systemu wsparcia i postanowień umownych. Wytwórcy korzystający ze świadectw pochodzenia muszą pamiętać, że okresy obejmujące co najmniej sześć kolejnych godzin ujemnych cen wymagają odpowiedniego pomniejszenia wolumenu wykazywanego we wniosku.

Ograniczenie ryzyka może wymagać połączenia kilku działań: dokładniejszego prognozowania, elastycznego sterowania instalacją, przeglądu umów sprzedaży, magazynowania energii oraz aktualizacji modelu finansowego. Osobnym elementem pozostaje ochrona przed szkodami rzeczowymi i przerwami w działalności, których nie należy mylić ze stratami wynikającymi ze zmian cen rynkowych.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Co oznacza ujemna cena energii?

Oznacza, że cena energii na rynku hurtowym w danej godzinie spadła poniżej 0 zł/MWh. W zależności od modelu rozliczenia producent może nie otrzymać wynagrodzenia albo ponieść koszt sprzedaży energii.

Czy producent musi wyłączyć instalację przy ujemnej cenie?

Nie zawsze. Ujemna cena sama w sobie nie jest poleceniem wyłączenia. Decyzja zależy od warunków umowy, systemu wsparcia, możliwości technicznych i przewidywanych kosztów dalszej produkcji.

Kiedy energia nie otrzyma świadectwa pochodzenia?

Świadectwo nie przysługuje za energię wytworzoną w godzinach, w których wskazane w ustawie ceny na rynku dnia następnego były ujemne przez co najmniej sześć kolejnych godzin.

Czy jedna godzina ujemnej ceny wpływa na przychód?

Może wpłynąć na przychód ze sprzedaży energii, jeżeli rozliczenie jest powiązane z ceną godzinową. Jedna godzina nie wystarcza jednak do zastosowania sześciogodzinnej reguły dotyczącej świadectw pochodzenia.

Czy magazyn energii chroni przed ujemnymi cenami?

Może ograniczyć ich skutki, ponieważ pozwala przechować energię i sprzedać ją później. Nie eliminuje jednak całego ryzyka, a opłacalność zależy od kosztów magazynu, jego parametrów oraz różnic cenowych na rynku.

Czy ujemne ceny są objęte ubezpieczeniem?

Same zmiany cen rynkowych co do zasady nie są typową szkodą rzeczową objętą polisą. Ubezpieczenie może natomiast chronić instalację i jej przychody przed skutkami konkretnych zdarzeń określonych w umowie.