Drony w akcjach poszukiwawczo-ratowniczych- jakie są możliwości i ryzyka operacyjne?

W akcjach poszukiwawczo-ratowniczych czas ma bezpośredni wpływ na szanse odnalezienia osoby zaginionej. Szczególne znaczenie ma to podczas niskiej temperatury, po zmroku, w lesie, na terenach podmokłych lub w miejscach, do których ratownicy nie mogą szybko dotrzeć pieszo. Dron pozwala w krótkim czasie sprawdzić rozległy obszar i przekazać obraz bezpośrednio do zespołu kierującego działaniami.

Bezzałogowy statek powietrzny nie zastępuje ratowników, przewodników z psami, patroli pieszych ani pojazdów terenowych. Może jednak uzupełnić ich działania, wskazać miejsce wymagające dokładnego sprawdzenia i ograniczyć liczbę osób wysyłanych w niebezpieczny lub trudno dostępny teren.

Sprzęt wykorzystywany podczas takich operacji jest narażony na intensywną eksploatację, trudne warunki pogodowe, kolizje z drzewami, utratę łączności i uszkodzenia podczas transportu. Oprócz procedur, wyszkolenia operatorów i zabezpieczenia zapasowego sprzętu znaczenie może mieć więc właściwie dobrane ubezpieczenie drona, które ogranicza finansowe skutki jego uszkodzenia lub utraty.

Jak dron wspiera poszukiwania osób zaginionych?

Największą zaletą drona jest możliwość szybkiej zmiany punktu obserwacji. Zespół pieszy widzi wyłącznie fragment terenu znajdujący się bezpośrednio przed nim, natomiast operator może obserwować większy obszar z góry, śledzić przebieg dróg, cieków wodnych, polan i granic lasu.

Dron może być skierowany nad miejsce, do którego dotarcie pieszo zajęłoby kilkadziesiąt minut. Jeżeli obraz wskaże osobę, porzucone przedmioty, ślady przemieszczania albo inną nieprawidłowość, koordynator może skierować tam najbliższy patrol.

Do czego można wykorzystać drona podczas akcji?

Zakres wykorzystania zależy od parametrów sprzętu, wyszkolenia zespołu i warunków na miejscu. Niewielki dron obserwacyjny może szybko rozpocząć lot, ale zwykle ma krótszy czas pracy i mniejszą odporność na wiatr niż większy system wykorzystywany przez profesjonalne jednostki.

Kamera termowizyjna nie widzi przez każdą przeszkodę

Termowizja pozwala wykrywać różnice temperatur widoczne na powierzchni obserwowanych obiektów. Może pomagać w lokalizowaniu człowieka po zmroku, gdy zwykła kamera pokazuje niewiele szczegółów.

Na obrazie termowizyjnym mogą pojawić się zwierzęta, nagrzane kamienie, fragmenty infrastruktury, kominy lub urządzenia mechaniczne. Każde podejrzane wskazanie powinno zostać zweryfikowane poprzez zmianę kąta obserwacji, użycie kamery światła dziennego albo skierowanie patrolu na miejsce.

Operator sensora powinien znać ograniczenia wykorzystywanego urządzenia. Samo posiadanie kamery termowizyjnej nie zapewni skutecznych poszukiwań, jeżeli obraz jest błędnie interpretowany.

Poszukiwania nocne

Dron może istotnie zwiększyć możliwości obserwacji po zmroku. Kamera termowizyjna nie wymaga oświetlenia terenu, a kamera światła widzialnego może korzystać z trybu nocnego lub dodatkowego reflektora.

Lot nocny jest jednak bardziej wymagający dla pilota. Trudniej ocenić wysokość drzew, przewodów i innych przeszkód, których nie pokazuje wyraźnie podgląd z kamery. Łatwiej również utracić orientację przestrzenną i pomylić światła drona z innymi punktami widocznymi na niebie.

Miejsce startu powinno być odpowiednio oznaczone i chronione przed wejściem osób postronnych. Zespół musi też kontrolować poziom baterii, ponieważ niska temperatura może skrócić rzeczywisty czas lotu w stosunku do wartości znanych z eksploatacji w łagodnych warunkach.

Jak podzielić teren poszukiwań?

Przypadkowe latanie nad lasem lub polem jest mało efektywne. Przed rozpoczęciem operacji trzeba wyznaczyć obszar, określić priorytety i podzielić teren na sektory.

Na początku warto uwzględnić miejsce ostatniego potwierdzonego pobytu osoby, kierunek wskazywany przez świadków, ślady odnalezione przez patrole, prawdopodobne drogi przemieszczania oraz miejsca szczególnego zagrożenia. Mogą to być zbiorniki wodne, urwiska, torowiska, przepusty, opuszczone budynki albo fragmenty lasu o bardzo gęstej roślinności.

Sposób przelotu powinien zapewniać systematyczne pokrycie sektora. Trasy muszą częściowo na siebie zachodzić, aby nie pozostawiać nieobserwowanych pasów terenu. Operator powinien również zapisywać, które sektory zostały sprawdzone, w jakich warunkach i przy użyciu jakiego sensora.

Jeżeli w trakcie działań pojawią się nowe informacje, plan może zostać zmieniony. Nadal potrzebna jest jednak dokumentacja pozwalająca uniknąć wielokrotnego kontrolowania tych samych miejsc przy jednoczesnym pomijaniu innych obszarów.

Pilot, obserwator i operator kamery

W prostym locie jedna osoba może sterować dronem i śledzić obraz. Podczas rozbudowanej akcji takie połączenie zadań zwiększa ryzyko przeoczenia przeszkody albo ważnego szczegółu na ekranie.

Pilot powinien koncentrować się przede wszystkim na bezpiecznym wykonaniu lotu, pozycji urządzenia, pozostałym czasie pracy i sytuacji w przestrzeni powietrznej. Obserwator może kontrolować otoczenie, ostrzegać o przeszkodach i pilnować, czy w obszar operacji nie wchodzą osoby postronne.

Osobna osoba może analizować obraz z kamery termowizyjnej lub optycznej. Pozwala to dokładniej porównywać wskazania, oznaczać współrzędne i przekazywać informacje do sztabu.

Metodyka SORA stosowana w kategorii szczególnej zwraca uwagę nie tylko na parametry techniczne drona, ale również na kompetencje personelu, procedury operacyjne, ryzyko dla osób na ziemi i prawdopodobieństwo spotkania załogowych statków powietrznych.

Łączność ze sztabem i patrolami

Obraz z drona ma niewielką wartość, jeśli informacja o odnalezionym punkcie nie zostanie szybko przekazana zespołowi terenowemu. Dlatego jeszcze przed startem należy ustalić kanały komunikacji i sposób raportowania.

Operator powinien przekazywać jednoznaczne informacje: rodzaj zauważonego obiektu, współrzędne, charakterystyczne punkty orientacyjne oraz ocenę pewności rozpoznania. Sam komunikat „coś widać w lesie” może prowadzić do błędnego skierowania patrolu.

Warto też określić, kto może wydawać pilotowi polecenia. Jeżeli kilka osób jednocześnie prosi o zmianę kierunku lotu, operator może utracić uporządkowany plan przeszukiwania.

Zapis obrazu, mapy i współrzędnych pozwala później odtworzyć przebieg działań. Dane powinny być jednak odpowiednio zabezpieczone i dostępne wyłącznie dla osób uprawnionych.

Lot w pobliżu śmigłowca ratowniczego

Podczas działań poszukiwawczych w tym samym rejonie mogą pojawić się śmigłowce Policji, Straży Granicznej, wojska albo Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. Dron stanowi dla nich realną przeszkodę, szczególnie podczas lotu na małej wysokości.

Operacja BSP musi być koordynowana z osobą kierującą działaniami. Pilot powinien wiedzieć, w jakich okolicznościach natychmiast przerwać lot i bezpiecznie wylądować.

Zasada ta jest istotna także podczas pożarów, powodzi i wypadków komunikacyjnych. Obcy dron może doprowadzić do wstrzymania lotu śmigłowca albo utrudnić pracę oficjalnego zespołu BSP.

Jakie przepisy obowiązują podczas działań służb?

Zasady lotu zależą od parametrów konkretnej operacji, używanego urządzenia, przestrzeni powietrznej i przyjętej kategorii. ULC wyróżnia kategorię otwartą, szczególną i certyfikowaną. Kategoria szczególna obejmuje operacje o podwyższonym ryzyku, które mogą wymagać oświadczenia zgodnego ze scenariuszem standardowym, zezwolenia operacyjnego albo certyfikatu LUC.

Jednostka powinna posiadać aktualne procedury, a operator przed misją zweryfikować strefy geograficzne, ograniczenia przestrzeni powietrznej i zasady koordynacji z innymi użytkownikami.

---

Najważniejsze ryzyka operacyjne

Utrata łączności i procedura powrotu

Teren leśny, zabudowania, ukształtowanie powierzchni oraz infrastruktura telekomunikacyjna mogą wpływać na jakość sygnału. Dron nie powinien być wysyłany dalej tylko dlatego, że transmisja obrazu chwilowo pozostaje dostępna.

Przed startem trzeba sprawdzić ustawienia reakcji na utratę łączności. Automatyczny powrót może być pomocny na otwartej przestrzeni, ale w lesie niewłaściwa wysokość RTH może doprowadzić do zderzenia z drzewami albo przewodami.

W niektórych warunkach bezpieczniejsze może być zatrzymanie urządzenia, lądowanie w określonym miejscu albo wykonanie wcześniej zaplanowanej trasy powrotnej. Ustawienia powinny być dostosowane do konkretnej misji, a nie pozostawione w konfiguracji z poprzedniego lotu.

Pogoda zmienia się szybciej niż plan

Prognoza sprawdzona przed wyjazdem nie zawsze odpowiada warunkom występującym w sektorze poszukiwań. Wiatr nad otwartym polem może być znacznie silniejszy niż w miejscu startu osłoniętym przez drzewa.

Operator powinien obserwować zużycie baterii podczas lotu pod wiatr. Urządzenie może stosunkowo łatwo dotrzeć do odległego sektora, a następnie nie mieć wystarczającej rezerwy energii na powrót.

Deszcz, mokry śnieg i wysoka wilgotność mogą przekraczać odporność urządzenia. To, że dron uruchamia się i początkowo działa prawidłowo, nie oznacza, że lot w takich warunkach jest zgodny z wymaganiami producenta.

Decyzja o przerwaniu operacji może być trudna, gdy trwa poszukiwanie osoby zagrożonej wychłodzeniem. Nie można jednak doprowadzić do utraty sprzętu, powstania kolejnego zagrożenia albo konieczności angażowania ratowników w odzyskanie drona.

Organizacja baterii i ciągłości lotów

Czas pracy podawany przez producenta jest wartością uzyskiwaną w określonych warunkach. Podczas rzeczywistej akcji skracają go wiatr, temperatura, intensywne manewry, praca dodatkowych sensorów i zużycie ogniw.

Zespół powinien planować wymianę baterii tak, aby nie pozostawać bez obserwacji w kluczowym momencie. Kolejny zestaw musi być gotowy przed lądowaniem urządzenia, a ładowanie prowadzone zgodnie z wymaganiami producenta.

Baterii uszkodzonej, spuchniętej, przegrzanej albo uczestniczącej w twardym lądowaniu nie należy od razu ponownie wykorzystywać. Podobnie nie powinno się ignorować różnic napięcia między ogniwami lub komunikatów systemu zarządzania baterią.

W większych działaniach warto posiadać zapasowy dron. Pozwala to kontynuować poszukiwania po awarii, uszkodzeniu albo konieczności przeprowadzenia diagnostyki podstawowego urządzenia.

---

Ubezpieczenie Aerocasco dla drona służb mundurowych

Dron ratowniczy może być wyposażony w kamerę termowizyjną, reflektor, głośnik, dalmierz, moduły łączności i inne specjalistyczne sensory. Dodatkowe wyposażenie może stanowić znaczną część wartości całego zestawu.

Uszkodzenie nie musi nastąpić wyłącznie podczas lotu. Sprzęt może upaść przy przygotowywaniu stanowiska, zostać uszkodzony podczas transportu pojazdem terenowym albo uderzyć w przeszkodę podczas lądowania na nierównej powierzchni.

Przygotowując ochronę jednostki, warto sprawdzić, czy ubezpieczenie Aerocasco drona dla służb mundurowych obejmuje urządzenie, wskazane wyposażenie, działania nocne, loty w trudnych warunkach, szkody na ziemi oraz utratę sprzętu po zerwaniu łączności. Możliwy zakres zależy od warunków konkretnej polisy i sposobu użytkowania urządzenia. Zakres ochrony zawsze dopasowujemy do sposobu użytkowania drona i charakteru wykonywanych operacji. Możemy uwzględnić między innymi szkody powstałe w wyniku kolizji, awarii, uszkodzenia podczas startu, lądowania lub transportu, a także nieumyślnego błędu operatora.

Aerocasco chroni przede wszystkim własny sprzęt jednostki. Nie należy utożsamiać go z ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej, które dotyczy szkód wyrządzonych osobom trzecim lub w ich mieniu. W zależności od sposobu użytkowania potrzebne może być przeanalizowanie obu rodzajów ochrony.

Co trzeba zgłosić przy przygotowaniu polisy?

Zakres powinien odpowiadać rzeczywistym działaniom jednostki. Istotne są model i wartość drona, rodzaj sensorów, obszar lotów, charakter operacji oraz sposób transportowania sprzętu.

Należy wskazać, czy dron wykonuje loty nocne, działa w pobliżu przeszkód, nad wodą, w terenie leśnym lub przy niskich temperaturach. Znaczenie może mieć też wykonywanie operacji poza granicami Polski albo użytkowanie urządzenia przez większą liczbę pilotów.

Wartość ubezpieczenia powinna uwzględniać pełny koszt odtworzenia zestawu, a nie wyłącznie podstawowej platformy latającej. Kamera termowizyjna, kontroler, akumulatory, stacja ładowania i dodatkowe moduły mogą wymagać osobnego wyszczególnienia.

Trzeba też sprawdzić wymagania dotyczące przeglądów, przechowywania, kwalifikacji operatorów i zgłaszania szkody. Ochrona nie powinna być oceniana wyłącznie na podstawie ceny polisy.

Dokumentowanie zdarzenia z udziałem drona

Po kolizji albo twardym lądowaniu najważniejsze jest zabezpieczenie miejsca i sprawdzenie, czy zdarzenie nie spowodowało zagrożenia dla ludzi. Urządzenia nie należy ponownie uruchamiać bez oceny jego stanu.

Warto zachować zapis lotu, komunikaty systemowe, obraz z kamery, dane o baterii i informacje dotyczące warunków pogodowych. Potrzebny może być również opis zadania, miejsce zdarzenia i wskazanie operatora.

Kasowanie logów, przywracanie ustawień fabrycznych albo podejmowanie samodzielnej naprawy przed wykonaniem dokumentacji może utrudnić ustalenie przyczyny. Jednostka powinna posiadać procedurę określającą, kto zgłasza szkodę i kto kontaktuje się z serwisem.

---

Checklista przed rozpoczęciem misji

Kiedy należy przerwać lot?

Operację trzeba zakończyć, gdy pilot traci możliwość bezpiecznego kontrolowania urządzenia. Powodem może być pogorszenie pogody, niewystarczająca rezerwa baterii, utrata wiarygodnej nawigacji, wejście lotnictwa załogowego lub pojawienie się osób postronnych w miejscu awaryjnego lądowania.

Przerwanie lotu nie oznacza rezygnacji z poszukiwań. Dron może zostać zastąpiony innym urządzeniem, a teren sprawdzony przez patrole piesze. Kontynuowanie operacji za wszelką cenę może doprowadzić do utraty sprzętu albo stworzenia kolejnego zagrożenia.

Decyzja powinna należeć do pilota odpowiedzialnego za bezpieczeństwo lotu, nawet jeżeli inne osoby oczekują dalszej obserwacji wskazanego sektora.

---

Drony w akcjach poszukiwawczo-ratowniczych - FAQ